Tadesse Gemeda

Odeeffannoo Ijoo

Ibsa Qaamaa

Bara 1972–1974 keessa nama gaʼeessa ture. Kan Nedjoo, Wallaggaa dhufe; ilma ilma Oodaa. Yeroo sana wanta baayʼee hin baramne, Afaan Ingilizii dubbachuu danda'a ture; konkolaachisaa ogummaa qabu ture, akkasumas garee qorattoota Biriteen tokkoof gargaaraa dirree fi konkolaachisaa taʼee hojjechaa ture. Namni kamiyyuu konkolaachisaa Afaan Ingilizii dubbatu, kan Nedjoo dhufe, kan bara 1970moota jalqaba keessa naannoo Diimee qorattoota biyya alaa wajjin hojjechaa ture kana yoo beeke, isa yaadachuu ni dandaʼa.

Haala Itti Dhabame

Tadesse Gemeda Dime, Kibba Dhiha Itoophiyaatti, Nedjo Wallaggaa irraa dhufe, garee qorannoo Dr. David M. Todd, ogeessa saayinsii nam-tolchee (anthropologist) Biriitaaniyaa kan bara 1972 hanga 1974tti saba Dime keessatti qorannoo bal'aa gaggeesse, waliin deemuudhaan. Waggaa lamaaf, Tadesse gargaaraa dirree ta'ee Dr. Todd fi garee isaa waliin hojjete. Bara 1974, yeroo jijjiirama siyaasaa Itoophiyaa, bulchiinsa Mootii Haile Selassie irraa gara Dargiitti ce'aa turetti, garee qorannichi Dime dhiise, Tadessenis isaan waliin dhiise. Niitiin isaa, Fanaye Lakew Gezahagn, yeruma san ilma isaanii ulfaa turte. Tadessen haala yoo fooyya'e Dimetti akka deebi'u ishii mirkaneesse. Garuu hin deebine. Ilmi isaa, Tarekegn, inni deemee booda dhalate, abbaa isaa takkaa hin argine. Tarekegn waggaa shantama guutuu barbaacha jiraate. Barruu qorannoo Dr. Todd (PhD dissertation) Instiitiyuutii Qorannoo Itoophiyaa, Yuunivarsiitii Addis Ababaa keessatti argate; Yuunivarsiitii Kent waliinis quunnamtii uume; garuu hidhata abbaa isaa kan mul'isu tokko illee hin arganne, ragaa galateeffannaa (acknowledgements) keessatti hin argamne. Akkuma inni jedhetti: "Waggaa lama walii jiraachuun dhugumatti yaadannoo bareedaa fi michummaa uuma, garuu akkamitti Tadesse waa'ee isaa sarara ragaa tokko illee dhabuu danda'e?" Waa'ee Tadesse beekamu kan dhufe niitii isaa, ishee bara jireenya ishee guutuu maqaa isaa eegdee, akkasumas michuu isaa dhiheenya ta'e Masresha Ayele Turulo irraayi: Wallaggaa (Nedjo) irraa dhufe, maqaan akaakayyuu isaa Oda ture, konkolaachisuu fi afaan Ingiliffaa dubbachuu keessatti ogummaa qaba ture. Suuraan Tadesse tokko iyyuu hin beekamu. Suurri ilma isaa galmee kana waliin dabalamee jira, abdiin fakkaataa maatii akka namoota tokko yaadachiisu. Namni Nedjo irraa dhufe kamiyyuu, namni maatii akaakayyuu isaa Oda waliin walqabate kamiyyuu, ykn namni garee qorannoo bara 1972 hanga 1974tti Dime keessa hojjetaa ture yaadatu kamiyyuu, deebii maatiin kun waggaa shantamaaf barbaadaa jiraate qabaachuu danda'a.